Kiedy przejazd na potrzeby własne może być wykonywany przez małżonka przedsiębiorcy?

Jeżeli nie zatrudniasz pracowników, to w zasadzie powinieneś prowadzić pojazd osobiście. Jednak jest od tej zasady jeden wyjątek – za kierownicą może usiąść też Twój małżonek.

Małżeństwo jest szczególnego rodzaju stosunkiem prawnym, zakładającym wzajemną pomoc i współpracę. Udzielanie Ci przez małżonka pomocy w prowadzonej przez Ciebie działalności wynika z obowiązku współdziałania małżonków na rzecz założonej przez nich rodziny i nie podlega zasadzie odpłatności.
 
Dlatego też działanie osoby, która udziela pomocy swemu małżonkowi w prowadzonej przez niego działalności i w związku z tym wykonuje określoną czynność, np. kierowanie pojazdem, traktowane jest na równi z działaniem małżonka, który prowadzi działalność.  

Przykład
Kiedy może wystąpić taka sytuacja?
Anna prowadzi działalność gospodarczą w zakresie sprzedaży hurtowej żywych zwierząt. Kupiła 30 sztuk drobiu i musiała przewieźć je niezwłocznie od hodowcy do swojej firmy. Jednak jedyny zatrudniony przez Annę kierowca nie pojawił się w pracy, ponieważ musiał się zaopiekować chorym dzieckiem. W tej sytuacji przejazd wykonał Marek – mąż Anny.
 
Ten transport – oczywiście, jeśli były zachowane pozostałe warunki określone w ustawie o transporcie drogowym – jest przewozem na potrzeby własne, ponieważ Anna skorzystała z pomocy męża.

Jak często można Cię wyręczyć?
Pomoc małżonka może mieć charakter jednorazowy, incydentalny – wtedy małżonek działa jakby w zastępstwie przedsiębiorcy. Sytuacja taka nastąpi, gdy z nieprzewidzianych powodów, takich jak np. choroba, konieczność opieki nad chorym członkiem rodziny czy nieoczekiwana nieobecność jedynego zatrudnionego kierowcy, zachodzi konieczność udzielenia pomocy małżonkowi w prowadzonej przez niego działalności. 
 
Nie oznacza to, że przedsiębiorca może korzystać z pomocy małżonka tylko w sytuacjach nagłych. Wzajemna pomoc w zakresie prowadzonej przez jednego z nich działalności gospodarczej może mieć również postać stałej współpracy. Musisz jednak pamiętać, że w takiej sytuacji współmałżonek osoby prowadzącej działalność gospodarczą, który współpracuje bez umowy o pracę, podlega obowiązkowemu ubezpieczeniu emerytalnemu i rentowemu zgodnie z art. 6 ust 1 pkt 5 w zw. z art. 8 ust. 11 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych.
 
Oczywiście, żeby przejazd wykonywany przez małżonka przedsiębiorcy mógł być uznany przez inspektorów za przewóz na potrzeby własne, muszą być spełnione również pozostałe warunki określone w art. 4 ustawy o transporcie drogowym.
 
Michał Petranik
prawnik specjalizujący się w zagadnieniach związanych z czasem pracy kierowców,
asystent sędziego w WSA w Warszawie